SZTUKA W PRASKIM METRZE

invalidovna mozaika sztuka w praskim metrze praga komunistyczna

Oderwijcie na moment wzrok od rozkładów jazdy i podziwiajcie ukryte, nieoczywiste skarby praskiego metra. 

Jestem wielkim fanem praskiego metra, systemów metra na świecie w ogóle. Można praskie metro pojmować w sposób najbardziej naturalny – jako środek transportu, ew. powierzchnię reklamową. Natomiast nie możemy zapominać o elementach, które może nie są najważniejsze z punktu widzenia podróżującego, ale świadczą o atmosferze każdej niemalże stacji: o dziełach sztuki, które się tu znajdują.

Od kilku tygodni prowadziłem swoje własne badania nad nimi, fotogaleria jest dokumentacją z tych spacerów, a w zasadzie „jazd”. Wam z pewnością metro praskie kojarzy się z aluminiowymi wytłoczeniami, którymi obłożone są ściany stacji. Ale elementów, które można uznać za dzieła sztuki, jest znacznie więcej. Mozaiki, pomniki, reliefy…także na zewnątrz, przed stacjami i w ich najbliższej okolicy. Setki artystycznych elementów. Aż 4 procent z całkowitego budżetu budowy metra, zostało wykorzystane na „ozdobienie” podziemnego systemu. Prace zlecano największym specjalistom, najbardziej znanym artystom w poszczególnych dziedzinach. Takie było wtedy obowiązujące prawo i takie też znaczenie nowego środka transportu.

Poniżej najciekawsze elementy na trasie „Sztuka w praskim metrze” – oczywiście to tylko część z całego bogactwa. Miejcie oczy szeroko otwarte i korzystajcie w pełni z tych dobrodziejstw. Nie traktujcie tego jako rankingu, ale raczej inspirację do własnych poszukiwań.

1. Sport – witraż na stacji metra Invalidovna (żółta linia metra – B) – Eva Heřmanská – foto na szczycie wpisu 

Chyba mój ulubiony element w praskim metrze, choć na stacji tej bywam bardzo rzadko. Artystka Eva Heřmanská wykonała go w 1989 roku. Invalidovna to ciekawe, niedoceniane miejsce. Nazwa stacji pochodzi od pałacu – pensjonatu dla inwalidów wojennych, zbudowanego w XVIII wieku, na wzór paryskiego Les Invalides. Dodatkowo Invalidovna to także nazwa eksperymentalnego osiedla, które się tam znajduje – to najbardziej kompletna, czechosłowacka koncepcja urbanistyczna. Osiedle miało kształtować człowieka przyszłości, było też jednym z głównych punktów (planowanych) letnich IO w Pradze – Invalidovna miała być wioską olimpijską. Myślano zgłoszeniu kandydatury Pragi zupełnie na poważnie, w czasie euforycznych miesięcy Praskiej Wiosny. Stąd ten sportowy motyw w pracy Heřmanskej: różnoracy atleci, uprawiający różne dyscypliny – uchwyceni w decydującym momencie, kiedy ułamki sekund decydują o porażce lub zwycięstwie. Przepięknie wyglądający, dynamiczny witraż – szczególnie w słoneczne dni, kiedy w pełni można cieszyć się jego barwami.

Plac Wacława Plac Karola komunikacja miejska metro zwiedzanie

2. Mozaika z Karolem IV – stacja metra Karlovo náměstí (żółta linia metra – B) – Radomír Kolář

Trudno, żeby na stacji metra pod Placem Karola, zabrakło samego Karola IV i elementów z nim związanych. Emanująca „majestatyczną energią” mozaika w symboliczny sposób przedstawia najważniejsze elementy z czasów największego rozkwitu Pragi i całego kraju. W ciemnym świetle westybulu jest prawie niezauważalna, szczególnie w godzinach szczytu, gdy przechodzi tędy mnóstwo ludzi. Spróbujcie odnaleźć na niej najważniejsze zabytki z czasów panowania Karola. Jest niedokończony kościół Matki Bożej Śnieżnej, jest katedra, nie może zabraknąć Mostu Karola, ale także Ratusza Nowomiejskiego, który znajduje się tuż obok. Jest też sam władca – KAREL IV. ČESKÝ KRÁL A ŘÍMSKÝ CÍSAŘ. Mozaika malarza akademickiego Radomíra Kolářa powstała w 1985. I faktycznie jest w niej piękno i smutek lat 80-tych.

astronauci praha praga haje stacja metra mozaika praga kosmiczna

3. Mozaika „Kosmonauci” – stacja metra Háje (wcześniej Kosmonautů, czerwona linia metra – C) – Alois Fišárek

Przepiękna mozaika z 1980, nawiązująca do wspólnego zdobywania kosmosu i przyjaźni między Czechosłowacją i Związkiem Radzieckim – miejsce obowiązkowe na „kosmicznej mapie Pragi”. Na mozaice Vladimír Remek – czechosłowacki astronauta, wraz ze swoim kolegą z misji kosmicznej: Alexejem Gubarevem. Trzeba pamiętać, że Remek był pierwszym człowiekiem w kosmosie (poza Amerykanami i Rosjanami), jest pierwszym kosmonautą z UE. Alois Fišárek – autor mozaiki, nie dożył jej odsłonięcia w 1980, natomiast sam projekt powstawał już wcześniej. W czasie kosmicznego „boomu”, kiedy Remek poleciał w kosmos (1978) stacja metra była jeszcze w budowie.

Kiedy wyjdziecie ze stacji metra – łatwo znajdziecie kolejny element: pomnik Remka i Gubareva, autorstwa  Jana Bartoša.

kosmonauti praga kosmiczna metro praskie co zwiedzić w pradze

Wracając jeszcze na moment do mozaiki. W ówczesnej prasie pojawiły się nawet infografiki, pokazujące zamysł dekoracji. Na stacji „Kosmonautów” przyjaźń czesko-radziecka osiągnęła swój szczyt, w pokojowym zdobywaniu kosmosu. Na stacji Florenc (wtedy Sokolovská) podróżujący mogli jednak odnaleźć krwawe i ciężkie początki tego braterstwa w bitwie pod Sokolovem, w 1943. Tam również można podziwiać piękną mozaikę.

vltava vltavska sztuka w praskim metrze

4. Fontanna „Faun i Wełtawa” – stacja metra Vltavská (czerwona linia metra – C) – Miroslav i Olga Hudečkovie

Piękna, choć już zaniedbana i zapomniana fontanna, tuż przy wejściu do stacji metra „Vltavská”. Może jest tam po prostu więcej prywatności, a może to te wodne skojarzenia…ale zakątek z fontanną to jedno z najbardziej obsikanych miejsc w Pradze. Faun na gra na flecie, Wełtawa pięknie śpiewa. Szkoda, że nie można usłyszeć wody ściekającej po kaskadach. Efekt musiał być wspaniały – kaskady są ceramiczne, proces ich wypalania był kosztowny i ciężki. Widzieliście tyle ceramiki (w takich rozmiarach), w jednym miejscu? Ja nie. Szkoda, że Wełtawa jest obecnie w takim stanie, otoczona graffiti i skaczącymi chłopcami. Tak, obok znajduje się najpopularniejsze w tej części miasta parkourowisko.

namesti miru praha praga stacja metra trasa praskiego metra zwiedzanie alternatywne pragi

5. Aluminiowe tłoczenia – stacje metra linii zielonej A – np. Náměstí Míru – Jaroslav Otruba 

Zajmijmy się przez moment tym, co w praskim metrze już symboliczne. Dużo mówi się o potrzebie promocji logo praskiego metra – tzw. wrony, ale to aluminiowe tłoczenia na zielonej linii metra (A) stanowią symbol podziemnego systemu w czeskiej stolicy. Zaprojektował je główny architekt praskiego metra Jaroslav Otruba. Oprócz funkcji estetycznej, miały też funkcję praktyczną: rozbijały fale dźwiękowe, które wydawały podwozia ciężkich, sowieckich wagonów.

metro sztuka w praskim metrze street art w pradze wystawa spacer po mieście trasa praskiego metra

Nie zapomniano też o symbolice kolorystycznej. Na innej stacji tej linii – „Staroměstská” – przeważa czerwień w nawiązaniu na przejęcie władzy przez komunistów. W 1948 roku ogłosili swoje zwycięstwo narodowi na pobliskim Rynku Staromiejskim. Aluminiowe profile są cennym elementem w kolekcjach komunistycznego designu. Zestawy tłoczeń sprzedawane są na rzadkich aukcjach po 120-140 tysięcy koron. Część elementów wykorzystano również do wyłożenia przestrzeni w domu kultury w Moravském Šternberku. Stamtąd pochodzą te najbardziej zachowane profile.

praga praha praski przewodnik po metrze sztuka w metrze praskim

6. Mechanizm napędowy – stacja metra Palmovka (żółta linia metra – B) – Alexius Appl

Mechanizmy staczające się w dół westybulu stacji metra Palmovka, mają symbolizować robotniczą i techniczną historię Libni, dzielnicy która Polakom najczęściej kojarzy się z B.Hrabalem. Już w 1896 roku zaczął w tym rejonie miasta kursować elektryczny tramwaj. Instalacja ze stali nierdzewnej powstawała w latach 1987-1990, ma symbolizować nie tylko rozwój dzielnicy, ale także techniczny rozwój komunikacji miejskiej. Nigdy nie stawiano dzieł sztuki na środku „kanałów tranzytowych” w stacjach metra, dla dzieła Alexiusa Appla zrobiono wyjątek. Wygląda to fantastycznie.

sokolovo florenc metro mozaika praha zwiedzanie poza szlakiem z przewodnikiem praskim

7. Mozaika – Bitwa o Sokolovo – stacja metra Florenc (linia czerwona C i żółta B) – Oldřich Oplt a Sauro Ballardini

Rok 1974 – szczególny dla praskiej komunikacji miejskiej. 9 maja 1974 – wraz z otwarciem pierwszego fragmentu praskiego metra, zostaje odsłonięta mozaika O.Oplta i S.Ballardiniego – bitwa o Sokolovo. (W tym samym roku Otakar Vávra tworzy „Sokolovo” – film, o którym dyskutuje się do dziś). Z całą pewnością jest to pierwsze dzieło sztuki w praskim metrze. Należy pamiętać, że wtedy była to początkowa (i końcowa) stacja metra (trasa I. C Sokolovská (Florenc) – Kačerov).

praski przewodnik zwiedzanie miasta metro sztuka street art

W marcu 1943 na Ukrainie z jednostkami Wehrmachtu starł się I Czechosłowacki Korpus Armijny. Bitwa była w czasach komunistycznych wykorzystywana propagandowo (powstała oprócz filmu, także książka dla dzieci), choć prawie żaden z jej uczestników nie doczekał się uznania. Dopiero po 1989 roku można było odsłonić prawdziwy obraz bitwy. Ludvík Svoboda, ówczesny dowódca I Korpusu, późniejszy prezydent Czechosłowacji, wysłał na niemieckie czołgi i jednostki zmotoryzowane ludzi uzbrojonych w zwykle karabiny. Uczestnicy bitwy wspominali też, że pomoc Rosjan była znikoma. Mieli oni pierwsi ratować się ucieczką. Z punktu widzenia żołnierzy – bitwa była porażką. Komuniści zamienili ją w zwycięską legendę.

zwiedzanie pragi poza szlakiem

8. Kwiatowe reliefy – stacja metra Flora (zielona linia metra – A) – Petr Svoboda

Stacja metra Flora jest hołdem dla świata roślinnego – komunistom nie udało się przypisać do niej czegoś ideowego. Nazwa pochodzi od kwiaciarni, która się tu znajdowała, także od restauracji nawiązującej w nazwie do zielonego „charakteru” Vinohradów. Przecież to miejsce było na terenie Pragi swoistym centrum winnej latorośli (na stacji metra są pewne „winne” motywy – jesteście w stanie powiedzieć jakie?). Łodygi, liście, korzonki, formy organiczne nawiązują w pewien sposób do pobliskich Cmentarzy Olszańskich. Tam również można cieszyć się zielenią i (wiecznym) spokojem.

praga metro zwiedzanie metra sztuka w praskim metrze zwiedzanie alternatywne

9. Relief z piaskowca – stacja metra Kačerov (czerwona linia metra – C) – Vladislav Gajda

To tu zaczęła się historia praskiego metra. To tu, 9.5.1974 Husák przeciął wstęgę…Komunikacja miejska w tym mieście już nigdy nie była taka sama. Do 1980 roku była to najbardziej peryferyjna stacja. Jest więc to miejsce o znaczeniu historycznym – choć turyści raczej tu nie docierają. Piaskowcowa ściana o wymiarach 3,6 x 11 m, była przez V.Gajdę obrabiana nowatorskim sposobem: strzelał do materiału ostrym piaskiem z pistoletu pneumatycznego (przez szablony). Surowy, klimatyczny efekt. Także hołd dla budulca, który jest podstawą praskiego, kamiennego snu…Na stacji metra Kačerov jesteście w stanie znaleźć inne realizacje. Nie ulatniajcie się stamtąd zbyt szybko.

praga komunistyczna kosmiczna stacja metra zwiedzanie pragi podziemna praga szlak praskiego metra przewodnik po pradze

10. Stacja metra Anděl – wcześniej Moskevská (żółta linia metra – B)

Tu nie wskazuję na jeden element, ale na całą stację metra, która stanowi symbol braterstwa miedzy Czechosłowacją i Związkiem Radzieckim. Trudno się nie zorientować, będąc w środku. Otwarta w 1985 roku, była efektem wymiany między obydwoma stronami – sowieccy inżynierowie operowali w Pradze, w Moskwie – stację metra Pražskaja budowali Czesi. W Pradze nazwę „Moskiewska” zmieniono, w Moskwie nazwa pozostała.

stacja metra praha moskwa komunizm zwiedzanie pragi szlakiem alternatywnym

Stacja „Anděl” mocno przypomina stację „Rimskaja” w moskiewskim metrze. Odlewy z brązu na ścianach przedstawiają typowe obrazki, znane z socrealizmu: braterstwo, pokój, zdobywanie kosmosu. Po 1989 na moment je zdjęto, po krótkim czasie jednak powróciły. Historii nie można zresetować. Elementy te, są od czasu do czasu atakowane, choć trzeba być dość sprytnym, żeby wyrzucić woreczek z czerwoną farbą, przez okno pociągu. Przy schodach ruchomych, na szczycie stacji, przy wyjściu w kierunku „Na Knížecí” – napis: Moskva – Praha, żebyśmy nie mieli wątpliwości. Nic dziwnego, że to tu właśnie zaplanowano demonstrację jedności z ZSSR – stacja metra „Moskiewska” od początku była jedną z najbardziej uczęszczanych. Całkowity przekrój stacji ma nawiązywać do linii cerkiewnych kopuł. Biały marmur nawiązuje do barwy śniegu. Niektórym do dziś robi się pewnie zimno…

Tyle w tej części, już mogę jednak zdradzić, że jeszcze w tym roku planuję opublikowanie kolejnej części „Sztuki w praskim metrze”.

Zwiedzajcie alternatywnie w metrze i poza nim. 

Jedna odpowiedź to “SZTUKA W PRASKIM METRZE”

  1. CZŁOWIEKU – jesteś WSPANIAŁY.
    Mogę spokojnie szykować się do ….zejścia; aby było miejsce dla coraz to lepszych.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: