KUBISTYCZNA PRAGA cz.7 – DOM CZARNEJ MATKI BOŻEJ

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny (14)

W 7 odcinku serialu kubistycznego czas na symbol, „pomnik” czeskiego kubizmu. Pierwszy kubistyczny dom na świecie. Dlaczego dopiero teraz?

Czekałem chyba na odpowiednią okazję. Od wczoraj (tekst piszę 4.12.2015) ekspozycja czeskiego kubizmu znów wróciła na swoje miejsce: do Domu Czarnej Matki Bożej (Czarnej Madonny) na rogu Celetnej i Targu Owocowego, tam gdzie być powinna. Odwiedziłem wystawę już pierwszego dnia i serdecznie ją polecam. Ale dom ten, to nie tylko galeria…

Kryształ na trakcie królewskim

Najpiękniejsza jest krystalizacja – stwierdził w 1912 architekt i teoretyk czeskiego kubizmu Pavel Janák tu mieszająca się siła (siła krystalizacji) jest tak silna w porównaniu do masy, że można powiedzieć, iż masa materii nie ma żadnego wpływu na krystalizację. 

Myśl jakby wyrwana z alchemistycznej księgi.

Można sobie wyobrazić kubistyczne budowle, gdy rozdzierają grunt, otrząsają z fasad ziemię i pył. Kilka zamaszystych, dramatycznych ruchów dłoni architekta może powołać do życia ostry diament.

Tylko jak to realizować w praktyce, w centrum miasta, na tzw. trakcie królewskim? O tym jak konserwatywnie podchodzono do zabydowy praskiego centrum może świadczyć fakt, że znajdujacy się tuż za rogiem, podziwiany dziś przez wszystkich Dom Miejski (również zbudowany w 1912 roku) uważany był przez wielu za architektoniczny „odgrzewany kotlet”.

Człowiekiem, który pogodził (we wspaniały sposób) staromiejskie budowle z nowym, kubistycznym domem handlowym był architekt Josef Gočár. Prawdopodobnie największy czeski architekt, w każdym podjętym przez siebie stylu stworzył arcydzieło. Dom, o którym mowa, zaprojektował w wieku 30 lat. Stał się on symbolem nowej, dynamicznej, krótkiej ery. Tylko Czesi wykorzystali kubizm w architekturze. Tylko oni z takim oddaniem użyli jego zasad przy projektowaniu przedmiotów codziennego użytku.

Gočár sampluje po mistrzowsku

Dom Czarnej Matki Bożej (1911-12, nazwany tak z powodu figury Madonny z Dzieciątkiem; możecie ją odnaleźć po prawej stronie, znajdowała się ona na XVII-wiecznym domu, który stał tu wcześniej) sam architekt nie nazwałby w pełni kubistycznym.

Trochę tu inspiracji barokowych (okna w dachu – lukarny), klasycystycznych, odzywa się też szkoła chicagowska (kubiczna bryła, żelbetowa konstrukcja), ale dzięki temu mamy tu do czynienia z dziełem monumentalnym, a niezaburzającym otoczenia.

Ale przecież krystaliczność kubizmu już TU jest. Przede wszystkim w masywnym, pięknym portalu, wspomnianych oknach, w balustradzie na balkonie, w okratowaniu wejścia, nie mówiąc o wnętrzach. Najbardziej krzykliwe, ekspresyjne i ekspresjonistyczne projekty czeskiego kubizmu zostały na papierze. Oto dzieło pełne kompromisów.

Sam Gočár poprawiał swój pierwszy projekt, który dla władz miasta okazał się zbyt modernistyczny. To właśnie wtedy postawił na kubistyczne elementy na fasadzie.

josef gocar kubizm praga zwiedzanie przewodnik po pradze

Filmowa klatka schodowa

Wejść do środka – to obowiązek. Klatka schodowa Domu Czarnej Madonny to jeden z najbardziej fotogenicznych elementów w Pradze. Bywalcy wiedzą co zobaczą, kiedy staną na dole, podniosą głowę i wzrokiem przeskoczą po wszystkich piętrach…Klatka schodowa wije się cudownie, kubistyczna balustrada i geometryczne wzory na ścianach stanowią gotowy plan filmowy. Tu Gočár zaszalał najbardziej.

Dom Czarnej Matki Bożej był w swojej początkowej fazie domem handlowym i do takich zadań został zaprojektowany. Zamówił go bogaty kupiec František Josef Herbst. Jako projektanta wybrał Gočára, ponieważ spodobała mu się wcześniejsza realizacja architekta w Jaroměřu. Tam, w latach 1909-11, w amerykańskim stylu, Gočár zbudował dom handlowy dla rodziny Wenke. (Fantastyczna sprawa, budynek stoi do dziś).

Sklep Herbsta zajmował parter i drugie piętro, w pierwszym piętrze otworzono kawiarnię w kubistycznym stylu: Grand Café Orient (o niej niżej). Wyżej znajdowały się mieszkania. Sklep i kawiarnia działały tylko przez 10 lat. Następnie przestrzenie domu handlowego zamieniono na biura. Ten stan (z kilkoma zmianami i małą rekonstrukcją w latach 40-tych) utrzymał się aż do upadku komunizmu.

Krzesło dla Drakuli. Kubizm – styl totalny

Teraz na parterze odnajdziecie sklep z kubistycznymi replikami i suwenirami Kubista, a także kasę biletową, gdzie kupicie bilet (150 czk) na wystawę czeskiego kubizmu. Wczoraj powróciła ona po 3 latach do Domu Czarnej Matki Bożej – znajduje się na drugim i trzecim piętrze.

Nie da się o czeskim kubizmie mówić tylko w kategoriach architektury. Był to poniekąd styl totalny, którego zasady próbowano wykorzystać w malarstwie, rzeźbie, designie…

Można powiedzieć, że energia „krystalizacji”, której nie można było jednak wykorzystać w pełni przy stawianiu domów, willi, kościołów i pałacy, musiała zostać skanalizowana we wzornictwie. Oglądając kubistyczne aranżacje, patrząc na krzesła, sofy, komody, szafy, biurka, możecie mieć wrażenie, że do pomieszczenia wejdzie zaraz Béla Lugosi. Tu znów szaleje Gočár i Janák, tym razem jako designerzy. Może to przypominać elementy sali tortur lub sekretne studio sado-maso. Ale kubistyczne wzornictwo zrezygnowało z funkcjonalności. Meble były prezentowane na wystawach jako samodzielne dzieła sztuki, obok rzeźb i obrazów…same stanowiły rzeźby.

Ale na meblach się nie kończyło. Zachwyca ceramika i szkoło. Popielniczka Vlastislava Hofmana, zestaw do likieru Josefa Rosipala z niebieskiego szkła, czy w końcu symbol kubistycznego wzornictwa – naczynie w kształcie kryształu autorstwa Pavla Janáka. Jeśli to jeszcze nie zrobi a was wrażenia, to co powiedzieć na masywny, kubistyczny – ale też futurystyczny – zegar stworzony przez (znów, znów) Josefa Gočára? Ale przecież bez malarstwa i rzeźby nie byłoby kubizmu: Emil Filla, Bohumil Kubišta, Václav Špála, Josef Čapek – wszyscy oni do zobaczenia na wystawie. Rzeźbę reprezentuje Otto Gutfreund. To nie wszystko: na wystawie znajdziecie też plakaty, tapety, przybory biurowe, elementy oświetlenia, okładki książek…słowem wszystkie te owoce ludzkiej twórczości, na które kubizm miał przed I wojną (i krótko po niej) wpływ…

(poniżej wrzucam fotografie tylko z jednej sali, żeby nie psuć wam zabawy)

Czas na kubistyczne cappuccino

Jedyną kubistyczną kawiarnię na świecie – Grand Café Orient zostawiłem na koniec, jako rodzaj wisienki na torcie (skoro już przy słodkościach jesteśmy – jak najbardziej polecam tamtejsze torty, torciki). Gočár wykonał wspaniałą robotę, projektując wnętrza, które nie są zaburzone filarami, sufitów nic nie podpiera, przestrzenie są monumentalnie otwarte. W kawiarni znajdziecie (szczególnie przy dobrej pogodzie) wiele światła.

Architekt nie pozostawił lokalu samemu sobie. Zaprojektował „bufet-bar” i wszystkie elementy wystroju. Jego dumne popiersie znajdziecie po prawej stronie od wejścia, tuż przy fortepianie.

W menu oprócz słodkich propozycji sporo mniejszych i większych dań, spokojnie można się tu zasiedzieć w porze obiadowej. Szef kuchni dba o sezonowe wtrącenia w menu – jesienią dynia, latem świeże owoce. Oprócz kawy, znajdziemy też gorącą czekoladę (z rumem), do tego spróbujcie věneček, upieczony zgodnie z zasadami geometrii. Kubistyczne wzory znajdziecie także na porcelanie. Destylaty, koktajle, morawskie wina. Nawet wiedeńska paróweczka w tej atmosferze smakuje wykwintniej niż zwykle.

Ci, których wysłałem do środka z przestrogą „by uważali na swoje 4 litery” siadając na krzesłach, wiedzą już, że żartowałem. Można spokojnie rozpamiętywać to, co zobaczyło się przed chwilą na wystawie. I planować następne kroki na kubistycznym szlaku…

CO JESZCZE KUBISTYCZNEGO ZOBACZYĆ W PRADZE? (wcześniejsze odcinki serialu) 

Zapraszam do zobaczenia galerii, polecam też pięknie wydany katalog wystawy czeskiego kubizmu (wersja w j.czeskim i angielskim).

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (18)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (3)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (17)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (16)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (2)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (13)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (10)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (6)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (5)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (4)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (7)

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (8)

kubizm w pradze kubistyczna praga zwiedzanie wystawa przewodnik po pradze

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (1)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

gocar kawiarnia kubistyczna praga przewodnik zwiedzanie pragi

praga kubizm architektura zwiedzanie pragi dom czarnej matki bożej kubistyczna trasa praski przewodnik trasy serial kubistyczny  (19)

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: