KUBISTYCZNA PRAGA cz.8 – CMENTARZ ĎÁBLICKÝ

P1010557

W kolejnej odsłonie serialu zapraszam na jedyny na świecie kubistyczny cmentarz. 

Położony na Střížkovie Cmentarz Ďáblický jest drugim co do wielkości cmentarzem w Pradze (po cmentarzach na Olšanach). Ale nie wielkość świadczy o jego wyjątkowości. Mamy tu do czynienia z pierwszym (i jedynym) cmentarzem kubistycznym na świecie, choć zrealizowano tylko część projektu. To nie wszystko. Z historycznego punktu widzenia cmentarz skrywa jeszcze większą tajemnicę. Położony z dala od centrum miasta był dogodnym miejscem do grzebania osób niechcianych i niewygodnych dla reżimów totalitarnych.

Od bram, przez kaplicę, aż do ujęcia wody

Kubizm na Cmentarz Ďáblický przyniósł architekt Vlastislav Hofman. Zaprojektował przede wszystkim masywne mury i bramę z 2 kioskami. Realizacja przypada na złote lata czeskiego kubizmu – 1912-1913. Hofman, choć w ceniu takich twórców jak Janak, czy Gočár, znany jest z realizacji 2 ważnych praskich mostów: Mostu Štefánika i Mostu Jiraska, bez których ciężko sobie wyobrazić transport w Pradze. Jednakże prawdziwy kunszt i uznanie zyskał Hofman za swoje dekoracje teatralne. Stworzył ich ponad 400. W tym przypadku zaprojektował kulisy pod największy ludzki dramat: odchodzenie. Autor nie mógł wtedy przypuszczać, że dla wielu będzie to odchodzenie nagłe i brutalne. Odchodzenie w zapomnienie.

Widzimy tylko część wielkiego projektu, którą udało się zrealizować. Przede wszystkim ostre mury okalające cmentarz i bramę. Inspirowany stylem gotyckim Hofman dorzucił 2 kioski – w formie średniowiecznych kapliczek. Do kubistycznych wzorów nawiązują też zabudowania administracyjne i kaplica. Przed nią znajdziemy kubistyczne ujęcie wody, lampę i okucia dookoła śmietników.

Cmentarz odrzuconych 

Na Cmentarzu Ďáblickim znajduje się ponad 20 tysięcy grobów. Największe wrażenie robią jednak groby symboliczne. Z powodu wielkości i położenia cmentarz wykorzystywano od czasów Protektoratu do grzebania samobójców, osób niezidentyfikowanych, ciał po sekcjach zwłok. Zmarłych chowano w zbiorowych mogiłach. Tak samo postępowano z więźniami. Na cmentarzu można znaleźć symboliczne groby ofiar reżimu komunistycznego, czy członków antynazistowskiego podziemia. To tu pochowani są Jozef Gabčík i  Jan Kubiš, którzy dokonali zamachu na Reinharda Heydricha. Właśnie zbliża się premiera filmu o zamachu – „Anthropoid”. Przy tej okazji trwają dyskusje o potrzebie ekshumacji ich ciał i zapewnienia bohaterom należytego miejsca spoczynku.

Tak stało się w przypadku księdza Josefa Toufara – ofiary reżimu komunistycznego z okresu stalinizmu, który do 2014 leżał w zbiorowej mogile. Ostatnie znaleziska w archiwach dają szansę na przynajmniej częściową identyfikację ofiar (choć mówi się nawet o zastraszającej liczbie 14 000 osób w zbiorowych grobach). Ciało księdza Toufara zostało ekshumowane i pochowane w miejscowości Číhošť, gdzie był proboszczem.

Szczególnie przejmująca jest część dziecięca. Chodzi o groby dzieci urodzonych przez więźniarki polityczne z ery stalinizmu. Bez odpowiedniej opieki niemowlęta umierały krótko po porodzie. Udało się zidentyfikować tylko 43 dzieci, reszta wciąż czeka. Co roku na początku czerwca spotykają sie tu aktywiści, którzy kultywują pamięć o ofiarach komunizmu.

Na cmentarzu pochowani są też włoscy i jugosłowiańscy partyzanci z czasów II wojny światowej. Brzozowy krzyż upamiętnia ofiary Powstania praskiego. 

Cmentarz naturalny…

Dwie czaszki stoczyły się ze sterty do pokrzyw 

do wilgotnych liści chrzanu

czaszki mojego praojca 

i pramatki

napisał Miloš Doležal w zbiorze wierszy „Ezechiel w pokrzywach” (nota bene pisarz wydał już 2 książki dot. działalności i śmierci Josefa Toufara).

Na Cmentarzu Ďáblickim panuje spokój. Obszerne łąki do rozsypywania prochów, gajiki oddzielające jedną strefę od drugiej i aleje, na których zadomowiła się już jesień. Nie widziałem w czasie swojej wizyty czaszki praojca i pramatki (środkowoeuropejskiego praojca i pramatki), ale bez wątpienia można tu poczuć ich obecność. Znajdzie się pokrzywa, nie wątpię, że również chrzan.

Okazuje się, że w przyszłości będzie tu jeszcze więcej drzew. Wszystko dzięki wciąż popularniejszym, alternatywnym sposobom grzebania. Od roku 2015 na cmentarzu istnieje Las wspomnień. Zmarłych rozsypuje się tam i zasadza na nich drzewo (z drewnianą tabliczką). Założyciele miejsca zwracają uwagę na większą bezpośredniość i intymność „naturalnego” pogrzebu. Jeśli prababcia mieszała ciasto na bułeczki w misce z drewna lipowego, dlaczego nie mogłaby spocząć pod lipą? Las wspomnień jest jednym z najjaśniejszych punktów cmentarza. Kontrastują z nim tablice nad masowymi grobami, ręce zaplątane w drut kolczasty na pomnikach ofiar i mury jakby wyciągnięte z filmów Roberta Wienego, które Hofman wymodelował w jakimś tragicznym przeczuciu środkowoeuropejskiego losu.

P1010554

P1010542

P1010540

P1010536

P1010529

P1010547

P1010544

P1010550

P1010532

P1010537

P1010563

P1010560

P1010565

P1010562

POPRZEDNIE ODCINKI KUBISTYCZNEJ PRAGI 

 

 

Advertisements

Jedna odpowiedź to “KUBISTYCZNA PRAGA cz.8 – CMENTARZ ĎÁBLICKÝ”

  1. Gratuluje Piotrze opisałeś kolejne niesamowite i nieznane miejsce Pragi.Jak dla mnie „must see” szczególnie ważne miejsce w kontekście zbliżającej się premiery filmu Antrophoid. Wybieram się tam na 100%.Dojazd tramwajem nr 10 na pętle lub szybciej stacja metra Ladvi i stamtąd autobus.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: